Theo ghi nhận của phóng viên Báo Công Thương điện tử thì có lẽ đây là buổi thảo luận “nóng nhất” từ ngày khai kỳ họp thứ 6, Quốc hội khoá XII đến nay.

Luật thuế Thu nhập doanh nghiệp (TNDN) và Luật thuế giá trị gia tăng (GTGT) được Quốc hội khoá XII thông qua tại kỳ họp thứ 4 và có hiệu lực thi hành từ 1/1/2009. Sau gần một năm thực hiện đã bộc lộ những bất cập cần sửa đổi, bổ sung. Vì vậy, Chính phủ chủ trương sửa đổi, bổ sung hai luật này và đề nghị đưa vào nội dung thảo luận của Quốc hội lần này. Tại buổi thảo luận tại tổ chiều nay, có hai luồng ý kiến, không hẳn trái chiều nhưng đều đáng để suy nghĩ một cách nghiêm túc.

Những nội dung Chính phủ đề nghị sửa đổi

Về nội dung sửa đổi, bổ sung Luật thuế Giá trị gia tăng (GTGT) theo Tờ trình của Chính phủ thì Luật thuế GTGT hiện hành (Điều 8) với mức thuế suất 0% chỉ áp dụng đối với hàng hoá, dịch vụ xuất khẩu, mức thuế 5% chỉ dành cho sản phẩm là đầu vào của sản xuất nông nghiệp và môt số hàng hoá, dịch vụ tiêu dùng có tính chất thiết yếu đối với người dân, các hàng hoá, dịch vụ còn lại áp dụng mức thuế 10%. Các dự án đầu tư xây dựng nhà ở để bán, cho thuê trong đó có các đối tượng sinh viên trong các cơ sở đào tạo, công nhân làm việc tại khu công nghiệp và người có thu nhập thấp có khó khăn về nhà ở cùng chịu mức thuế suất thuế GTGT 10%.

Trong Tờ trình, Chính phủ nhận định, đến năm 2015, số sinh viên đại học, cao đẳng của nước ta là khoảng 3 triệu người trong khi hiện tại ký túc xá mới chỉ đáp ứng được 20% số sinh viên có nhu cầu. Ngoài ra, Tờ trình cho thấy hiện Việt Nam có khoảng 1 triệu công nhân lao động trực tiếp và 1,2 - 1,5 triệu lao động gián tiếp tại các khu công nghiệp đang phải cư trú trong môi trường chật hẹp, thiếu vệ sinh. Đặc biệt, hiện 1/3 số cán bộ, công chức chưa có chỗ ở ổn định và hàng vạn gia đình thuộc các thành phần kinh tế khác đang khó khăn về nhà ở.

Việc giải quyết bức xúc về nhà ở, chăm lo về chỗ ở cho các đối tượng khó khăn là rất đáng thực hiện. Vì vậy, Chính phủ đề nghị cho áp dụng mức thuế suất thuế GTGT thấp nhất là 5% đối với nhà ở để bán, cho thuê cho các đối tượng nói trên. Khi áp dụng mức thuế suất thuế GTGT này, doanh nghiệp đầu tư xây dựng nhà ở sẽ được khấu trừ thuế đầu vào còn các đối tượng thuê hoặc mua nhà, ngoài việc được hưởng các chính sách ưu đãi (vay vồn ưu đãi, trả chậm, hỗ trợ về tài chính…) còn có cơ hội có nhà ở thông qua việc mua hoặc thuê mua với giá thấp.

Về nội dung sửa đổi Luật thuế Thu nhập doanh nghiệp (TNDN) Tờ trình của Chính phủ cho thấy, theo Luật thuế TNDN hiện hành thì mức ưu đãi thuế TNDN cao nhất (thuế suất 10%, miễn 4 năm và giám thuế tối đa 9 năm tiếp theo) được áp dụng đối với các doanh nghiệp thành lập mới từ dự án đầu tư tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, khu kinh tế, khu công nghệ cao; doanh nghiệp thành lập mới từ dự án thuộc lĩnh vực công nghệ cao, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng đặc biệt quan trọng của nhà nước, sản xuất sản phẩm phần mềm; doanh nghiệp thành lập mới hoạt động trong lĩnh vực giáo dục – đào tạo, dạy nghề, y tế, văn hoá, thể thao và môi trường. Tuy nhiên, các dự án đầu tư xây dựng nhà ở để bán, cho thuê trong đó có các đối tượng sinh viên trong các cơ sở đào tạo, công nhân làm việc tại khu công nghiệp và người có thu nhập thấp có khó khăn về nhà ở nếu đầu tư tại các địa bàn khác không thuộc danh mục địa bàn ưu đãi đầu tư thì chưa được hưởng ưu đãi nên không khuyến khích được các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này.

Với quan điểm đó, Chính phủ kiến nghị Quốc hội cho phép áp dụng mức ưu đãi thuế TNDN ở mức cao nhất trong khung pháp luật thuế TNDN hiện hành đối với các doanh nghiệp đầu tư xây dựng nhà ở để bán, cho thuê đối với các đối tượng nói trên. Mức thuế ưu đãi cụ thể là 10%, miễn thuế 4 năm, giảm thuế tối đa 9 năm tiếp theo.

Người thụ hưởng có được hưởng thụ?

Đây là băn khoăn lớn nhất của các đại biểu trong buổi thảo luận tại tổ, phần lớn các ý kiến của đại biểu Quốc hội cho rằng, đề xuất sửa đổi, bổ sung ưu đãi thuế của Chính phủ là rất nhân văn, nhưng nhiều đại biểu cho rằng, do năng lực quản lý hiện nay còn hạn chế nên việc kiểm soát giá mua, bán, cho thuê nhà sẽ rất khó khăn. Dù Nhà nước có áp dụng chính sách ưu đãi, trong đó có ưu đãi về thuế để doanh nghiệp hạ giá bán, cho thuê thì chưa chắc giá đã được hạ thấp. Như thế, đối tượng khó khăn về nhà ở sẽ không được hưởng lợi, còn Nhà nước thì thất thu thuế.

Thực tế trong thời gian qua, một số chính sách cũng có sơ hở và khâu quản lý còn hạn chế. Hơn thế, với “nghệ thuật” báo cáo thuế hiện nay, nhiều doanh nghiệp đã “làm phép” với báo cáo thuế để được hoàn lại thuế GTGT, còn chi phí “đầu vào” đã bị doanh nghiệp đẩy lên thật cao rồi báo cáo lỗ, mà lỗ thì đâu có lãi để thu thuế TNDN!

Các đại biểu đề nghị nên thực hiện hỗ trợ trực tiếp cho sinh viên, công nhân hay người có thu nhập thấp chứ không hỗ trợ thông qua doanh nghiệp. Lý giải cho đề nghị này, các đại biểu cho rằng "Đã có nhiều chính sách hỗ trợ người nghèo thực hiện thông qua doanh nghiệp, nhưng phần lớn doanh nghiệp hoạt động vì lợi nhuận, mà chúng ta lại quản lý kém, kiểm soát thiếu chặt chẽ nên chính sách đến được với người nghèo rất ít”

Một số ý kiến khác lại cho rằng, việc căn cứ vào đối tượng mua nhà (sinh viên, công nhân hoặc người có thu nhập thấp và những đối tượng có nhu cầu khác) để áp dụng 2 mức thuế GTGT khác nhau (5% và 10%) là rất phức tạp, rễ bị doanh nghiệp lợi dụng. Vì trên thực tế, một doanh nghiệp không chỉ xây dựng nhà để bán, cho thuê đối với một loại đối tượng là sinh viên, người có thu nhập thấp mà cho nhiều đối tượng khác nhau. Nên việc tách bạch giữa các đối tượng mua nhà để khấu trừ thuế GTGT cho doanh nghiệp là không hề đơn giản. Nhưng nếu không làm được việc này thì rất dễ bị doanh nghiệp lợi dụng để trốn thuế, thu lợi bất chính.

Ngoài ra, một số ý kiến cho rằng, không chỉ có các doanh nghiệp đầu tư xây dựng nhà ở cho đối tượng sinh viên, học sinh, công nhân làm việc trong khu công nghiệp, người có thu nhập thấp mà hiện nay có rất nhiều cá nhân cũng tham gia vào lĩnh vực này, song trong Tờ trình Chính phủ chưa đưa các đối tượng này vào diện ưu đãi thuế, như vậy sẽ không đảm bảo tính công bằng.

Người có thu nhập thấp thì không thể co đủ tiền đủ lớn để trả một lần để mua nhà. Vì vậy, chúng ta có thể xây dựng chính sách hỗ trợ về thời hạn vạy vốn, lãi suất… như thế, đó sẽ là một chính sách không đụng đến các luật thuế. Lúc đó, người có thu nhập thấp có nhu cầu mua nhà sẽ được thụ hưởng trực tiếp chính sách của nhà nước. Chúng ta có thể thành lập quỹ hỗ trợ rồi cho các đối tượng này vay không lãi suất với thời gian dài hạn. Như thế, chúng ta hoàn toàn

Một số ý kiến đáng chú ý khác là, cùng với những ưu đãi vê thuế, Chính phủ cần xác định rõ tiêu chí về nhà ở được hưởng ưu đãi (thế nào là nhà ở cho học sinh, sinh viên, người có thu nhập thấp…). Đồng thời, có cơ chế kiểm soát việc áp dụng và thực hiện trên thực tế. Ngoài ra, nếu đã ưu đãi cho các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực trên thì nên đưa vào cả danh mục ưu đãi đối với doanh nghiệp đầu tư xây dựng nhà trẻ, nhà văn hoá công nhân tại các khu vực ưu đãi đã nêu.

Về việc sửa đổi Luật thuế TNDN, ở nội dung ưu đãi thuế TNDN đối với sự án xây dựng nhà ở, các đại biểu Quốc hội nhất trí cao với đề suất của Chính phủ, song đề nghị Chính phủ quy định rõ biện pháp “hậu kiểm” để đảm bảo thực thi pháp luật nghiêm minh, chống hành vi gian lận, trốn thuế của doanh nghiệp và đảm bảo việc thụ hưởng ưu đãi cho các đối tượng là sinh viên, công nhân, người có thu nhập thấp.