Doanh nhân ngày nay được xác định là "những người lính xung kích thời bình" và kể từ năm 2004, ngày 13/10 hằng năm trở thành "Ngày doanh nhân Việt Nam". Làm thế nào để lực lượng này đảm bảo kinh doanh theo pháp luật, quan hệ giữa doanh nhân với cơ quan quản lý Nhà nước, đặc biệt cơ quan tố tụng, thanh, kiểm tra?

Mục tiêu của đề án "Xây dựng và phát triển doanh nhân đến năm 2020" xoáy vào những nội dung chính: xây dựng và phát triển tầng lớp doanh nhân có tinh thần yêu nước, lòng tự tôn dân tộc; có ý chí kinh doanh; tuân thủ pháp luật trong kinh doanh… Như vậy, một trong các yêu cầu xây dựng và phát triển doanh nhân là "tuân thủ pháp luật trong kinh doanh". Yêu cầu này tưởng như là điều hiển nhiên nhưng nội hàm của nó lại chứa đựng nhiều vấn đề đòi hỏi được giải quyết mang tính lộ trình.

Doanh nghiệp, doanh nhân từ khi thành lập đến quá trình hoạt động đều liên quan trực tiếp các cơ quan quản lý Nhà nước (mang tính bắt buộc): Kế hoạch đầu tư, tài chính, quản lý thuế, hải quan, quản lý thị trường. Ngoài ra còn "va chạm" với cơ quan kiểm toán và thanh tra. Điều 5, Luật Doanh nghiệp quy định "Nhà nước bảo đảm sự bình đẳng trước pháp luật của các doanh nghiệp, không phân biệt hình thức sở hữu và thành phần kinh tế; thừa nhận tính sinh lợi hợp pháp của hoạt động kinh doanh".

Tổng cục An ninh ký kết với doanh nghiệp Mai Linh về phổ biến, hướng dẫn phương pháp phòng, chống tội phạm, tệ nạn xã hội.

Trên thực tế, mặc dù các luật như Luật Đầu tư, Luật Hải quan, Luật Thương mại… đã cụ thể hoá trách nhiệm các cơ quan quản lý nhà nước đối với hoạt động doanh nghiệp, dỡ bỏ thủ tục hành chính nhưng quan hệ giữa doanh nghiệp với cơ quan quản lý vẫn tồn tại tư duy "xin - cho" dễ gây tiêu cực.

Trong quan hệ với cơ quan Công an, bao gồm nhiều quan hệ chính: quan hệ giữa doanh nghiệp, doanh nhân với cơ quan bảo vệ an ninh kinh tế, nội bộ; với cơ quan CSĐT kinh tế, phòng cháy chữa cháy, quản lý hành chính... Khi đề cập vấn đề này, từng có doanh nghiệp phát biểu "sợ" Công an. Cách hiểu này không đầy đủ bởi không phải cứ nói sự liên đới giữa doanh nghiệp với Công an là nghĩ tới vi phạm pháp luật và tội phạm.

Thực tế, cơ quan bảo vệ an ninh kinh tế, nội bộ với doanh nghiệp có tính tất yếu nhằm bảo vệ hoạt động bình thường, đúng đắn của doanh nghiệp. Gần đây, những doanh nghiệp có quy mô lớn, doanh nhân đã có sự chủ động trong quan hệ phối hợp.

Chẳng hạn, cuối tháng 9 vừa rồi, hãng taxi Mai Linh (doanh nghiệp có tới 2 vạn cán bộ, nhân viên) đã chủ động ký kết quan hệ phối hợp với Tổng cục An ninh. Một trong số nội dung đã được ký kết là việc Tổng cục An ninh tạo điều kiện hướng dẫn, phổ biến, trang bị để Mai Linh nâng cao nhận thức và trách nhiệm trong phòng, chống các loại tội phạm và tệ nạn (lái xe Mai Linh đã thực hiện rất nhiều việc như trả lại đồ bỏ quên trên xe cho khách hàng, tham gia nhiều vụ bắt cướp, đưa người bị nạn đi cấp cứu)…

Đối với cơ quan điều tra (CQĐT), yếu tố "phòng" luôn được chú trọng. Đầu năm 2009, khi Chính phủ có kế hoạch triển khai thực hiện gói kích cầu, hỗ trợ doanh nghiệp ngăn chặn suy giảm kinh tế, Tổng cục Cảnh sát chủ động phối hợp với một số ngân hàng lớn và tập đoàn kinh tế, tổng công ty bàn biện pháp phòng, chống việc lợi dụng gói kích cầu để vi phạm.

Đối với lực lượng CSĐT tội phạm về kinh tế và chức vụ, bắt, khởi tố một bị can là doanh nhân thuộc doanh nghiệp nào đó, cần được hiểu theo hai khía cạnh. Một, về nghĩa hẹp, đó là việc điều tra, làm rõ cá nhân vi phạm pháp luật để toà xử lý người có tội. Nhưng nghĩa thứ hai rộng hơn, việc xử lý tội phạm cũng nhằm làm trong sạch nội bộ để doanh nghiệp đó hoạt động đúng pháp luật, đảm bảo hoạt động kinh doanh đúng đắn nói chung. 

Thực tế, việc người đứng đầu doanh nghiệp vi phạm pháp luật có xu hướng gia tăng. Theo Cục C15, trong 10 năm qua, lực lượng CSĐT tội phạm về QLKT và chức vụ phát hiện hơn 16 nghìn vụ xâm phạm sở hữu, thiệt hại trên 10 nghìn tỷ đồng, đã khởi tố, điều tra gần 3 nghìn vụ xâm phạm sở hữu. Thiếu tướng Nguyễn Tiến Lực, Cục trưởng C15 khẳng định, có tình trạng nhiều quận, huyện, lực lượng CSĐT tội phạm về TTQLKT và CV chưa mạnh. Để nâng cao hiệu quả hoạt động, nắm chắc địa bàn thì lực lượng này sẽ bố trí lại, không quản lý địa bàn tràn lan mà phải theo ngành, lĩnh vực trọng điểm.

Bên cạnh đó, trường hợp làm ăn không đúng, có hành vi lừa đảo, trốn thuế, cố ý làm trái, tham ô tham nhũng… thì dứt khoát xử lý. Ở khía cạnh khác, doanh nhân có tâm lý muốn thân với Công an để "phòng" khi có việc làm sai, cách nhìn nhận này cũng không đúng đắn. Trả lời phỏng vấn của phóng viên, Tổng Kiểm toán Vương Đình Huệ coi doanh nghiệp - đối tượng kiểm toán cũng chính là đối tác. Ông giải thích: "Chúng tôi xác định việc đồng hành với tổ chức, cơ quan, doanh nghiệp (đối tượng được kiểm toán) là nhằm xây dựng nền tài chính minh bạch. Tức là đồng hành có nguyên tắc, vì một mục đích nhất quán". 

Không ít doanh nhân tâm sự, họ cảm thấy lúng túng vì thanh tra, kiểm toán, cả một số cán bộ Công an vào "hỏi thăm" quá nhiều. Thực tế, các văn bản pháp luật đã quy định, trong điều kiện nào thì cơ quan thanh tra làm việc, điều kiện nào kiểm toán làm việc, tương tự với cơ quan Công an. Nếu ở đâu đó, việc kiểm tra gây cản trở hoạt động bình thường của doanh nghiệp là việc cần phải được chấn chỉnh.

Nhà văn Lê Lựu.

Nhà văn Lê Lựu, Giám đốc Trung tâm Văn hoá doanh nhân: "Thương anh, em để trong lòng"!

Bây giờ chúng tôi đang tuyên truyền xây dựng văn hoá doanh nhân. Tôi nghĩ, giữa doanh nhân và cơ quan bảo vệ pháp luật, trong đó có cơ quan Công an, chúng ta cần có cách nhìn đúng đắn.

Nếu doanh nhân làm ăn đúng đắn, tuân thủ pháp luật thì chẳng việc gì phải "né" Công an, chỉ có người có hành vi sai trái mới có thái độ như vậy. Còn đối với cán bộ Công an cũng cần rõ ràng trong quan hệ xã hội và thực hiện nhiệm vụ được giao.

Thương anh em để trong lòng
Việc quan, em cứ phép công em làm 

Nghĩa là doanh nghiệp sai thì phải xử lý, doanh nghiệp kinh doanh đúng đắn phải được bảo vệ, không vì yếu tố tình cảm chi phối. Còn trường hợp chiến sỹ nào đó có hành vi tiêu cực, sách nhiễu doanh nghiệp thì cần xử lý nghiêm.

Doanh nhân Nguyễn Thị Nguyệt Hường.

Doanh nhân Nguyễn Thị Nguyệt Hường (Tập đoàn Đầu tư và Phát triển):  Cần cách nhìn văn hoá trong quan hệ hai bên

Cơ quan bảo vệ pháp luật nếu làm đúng chức năng, nhiệm vụ của mình, tức là họ góp phần bảo vệ hoạt động sản xuất, kinh doanh đúng pháp luật của doanh nghiệp, doanh nhân. Nếu cơ quan pháp luật buộc phải xử lý một doanh nghiệp hay doanh nhân nào sai phạm cũng có ý nghĩa phòng ngừa, giáo dục chung, tạo môi trường kinh doanh lành mạnh.

Nhiều doanh nghiệp phát triển, đi lên chính là nhờ quá trình phát hiện, điều tra, xử lý những "con sâu" tiêu cực, giúp ổn định lại nội bộ, ổn định tư tưởng cho cán bộ, nhân viên. Vì vậy, cần có cách nhìn đúng, có văn hoá trong quan hệ hai bên.

Thiếu tướng Nguyễn Đức Nhanh, Giám đốc Công an TP Hà Nội cho rằng:

Nếu doanh nghiệp e ngại, né tránh cơ quan Công an là cách hiểu không đầy đủ. Chúng tôi ủng hộ doanh nghiệp bởi coi doanh nghiệp là lực lượng giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế. Nhưng doanh nghiệp cần làm đúng luật. Hiện, chúng tôi có các lực lượng theo dõi địa bàn, nắm tình hình các doanh nghiệp. Qua theo dõi, chúng tôi giúp họ bảo đảm đoàn kết nội bộ, bảo vệ tài sản Nhà nước, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong sản xuất, kinh doanh.