Hàng loạt vấn đề đang cần được giải quyết đã được các chuyên gia kinh tế nêu ra tại diễn đàn "Tái cấu trúc và phát triển DNNN" - vừa được tổ chức tại Hà Nội.

DNNN nào còn được tồn tại?

Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư - ông Nguyễn Bích Đạt - cho biết, hiện đang có khoảng 1.500 DNNN nhưng lại đang nắm giữ phần lớn nguồn lực kinh tế của đất nước. Các DNNN hoạt động trên các lĩnh vực trọng yếu như: Dầu khí, điện lực, ximăng, sắt thép, khai khoáng... và cũng là khu vực đóng góp cho ngân sách lớn nhất so với các khu vực DN khác.

Khi Luật DNNN hết hiệu lực, toàn bộ các DNNN hiện tại sẽ buộc phải chuyển đổi hình thức để phù hợp với quy định của Luật Doanh nghiệp. Khung khổ pháp lý mới và mô hình tổ chức mới sẽ tạo ra nhiều cơ hội và thách thức đối với các DNNN cũng như với các nhà hoạch định chính sách và quản lý kinh tế.
 
Điều đang thu hút sự quan tâm của dư luận là thời điểm chuyển đổi DNNN để hoạt động theo Luật Doanh nghiệp đã rất gần, nhưng việc lựa chọn mô hình chuyển đổi và hình thức hoạt động của DN sau chuyển đổi phải được cấu trúc như thế nào để tạo điều kiện cho các DN sau chuyển đổi có những bước thay đổi mạnh mẽ - đang còn là vấn đề gây nhiều
tranh luận.   

Theo PGS-TS Nguyễn Đình Tài - Vụ trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương - cần phải rà soát, sửa đổi, bổ sung tiêu chí, danh mục phân loại DN 100% vốn nhà nước theo hướng đảm bảo sự ổn định và chỉ giữ 100% vốn nhà nước tại các DN quốc phòng, an ninh; DN công ích quan trọng; Cty mẹ của một số tập đoàn kinh tế, TCty hoạt động trong những ngành nghề liên quan đến an ninh quốc gia về kinh tế; quản lý khai thác nguồn tài nguyên và khoáng sản quan trọng; quản lý và khai thác các cơ sở hạ tầng quan trọng của nền kinh tế quốc dân; bảo đảm cân đối lớn của nền kinh tế quốc dân; ứng dụng công nghệ cao, tạo động lực cho ngành, lĩnh vực  khác và toàn bộ nền kinh tế.

Cũng theo PGS Nguyễn Đình Tài, để thực hiện được những yêu cầu nêu trên, cũng cần phải xem xét, sửa đổi, bổ sung quy định về nguyên tắc phân loại các loại Cty con do Cty mẹ sở hữu 100% vốn điều lệ, phần vốn góp, cổ phần chi phối và các mức độ chi phối của Cty mẹ, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành các tập đoàn kinh tế mạnh.

Sẽ quản lý bằng công cụ gì?

Đó là câu hỏi mà các DNNN cũng như các cơ quan quản lý và các nhà hoạch định chính sách đang vạch ra để cùng tìm lời giải đáp.

Theo Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế T.Ư, đang có hàng loạt vấn đề cần phải giải quyết ở mô hình DN công ích nhà nước, tập đoàn kinh tế nhà nước. Trước hết, cần phải tiếp tục rà soát toàn bộ các quy định pháp luật, chính sách liên quan đến cải cách DN công ích nhà nước, xây dựng đồng bộ khung pháp lý cho việc hình thành, tổ chức quản lý và hoạt động của các tập đoàn kinh tế nhà nước để thực hiện.

Nhà nước phải có trách nhiệm đầu tư tạo lập những tài sản cần đầu tư rất lớn mà các DN không có khả năng đầu tư hoặc không muốn đầu tư như hệ thống đập, hồ, kênh mương thuỷ lợi liên vùng, hệ thống cấp - thoát nước đô thị... để giao hoặc tổ chức đấu thầu cung ứng các sản phẩm dịch vụ công ích. Quy định nguyên tắc về điều kiện hình thành tập đoàn kinh tế, xác định cụ thể các nội dung hoạt động giám sát, đánh giá của chủ sở hữu đối với các tập đoàn kinh tế nhà nước...

Vấn đề nhân sự trong các DNNN sau tái cấu trúc cũng là điều còn nhiều tranh cãi. DN khi hoạt động theo Luật Doanh nghiệp sẽ phải tuân thủ theo các quy luật thị trường, và nhân sự trong các DN là yếu tố rất quan trọng. Tuy nhiên, việc quản lý và đãi ngộ đối với cán bộ quản lý trong các DNNN sau khi tái cấu trúc để hoạt động theo Luật Doanh nghiệp không thể tồn tại như hiện nay.
 
Về vấn đề này, ông Bùi Ngọc Bảo - TGĐ TCty Xăng dầu VN - cho biết: "Chủ trương cho DNNN thuê giám đốc đã đến hồi kết thúc mà không có kết quả, bởi giám đốc có chức mà không có thực quyền nên không thực hiện được trách nhiệm của người lãnh đạo trong DN". Nhiều ý kiến đã cho rằng, nếu chưa sớm khắc phục được vấn đề này, việc đưa DNNN vào guồng máy của cơ chế thị trường và thực hiện hoạt động theo Luật Doanh nghiệp sẽ gặp rất nhiều khó khăn.